Τι είναι ο ΔΜΣ, ποιοι είναι οι περιορισμοί του και πώς τον υπολογίζουμε;

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος, που συνήθως συντομογραφείται ως ΔΜΣ, είναι ένας από τους δείκτες υγείας που αποκαλύπτουν αν έχετε πολύ χαμηλό βάρος, αν έχετε το σωστό βάρος ή αν είστε υπέρβαροι και πρέπει να χάσετε βάρος. Ωστόσο, μπορεί να τον έχετε υπολογίσει μόνοι σας στο παρελθόν και να έχετε παρατηρήσει ότι το αποτέλεσμα δεν αντανακλά πλήρως την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, στους bodybuilders, συχνά υποδεικνύει το άτομο ως υπέρβαρο ή ακόμα και παχύσαρκο.

Τι πρέπει να κάνουμε λοιπόν γι’ αυτό; Μπορούμε πραγματικά να εμπιστευτούμε τον ΔΜΣ και να βασιστούμε σε αυτόν για να παρακολουθούμε το βάρος και τη συνολική μας υγεία;

Τι είναι ο ΔΜΣ;

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος, ευρύτερα γνωστός ως ΔΜΣ, είναι ένα απλό εργαλείο για την αξιολόγηση του σωματικού βάρους. Ο αριθμός που λαμβάνετε από τον υπολογισμό του ΔΜΣ σάς δίνει μια βασική ιδέα για το πόσο σωστά εναρμονίζεται το βάρος σας με το ύψος σας. Η απλότητα και ο γρήγορος υπολογισμός του πιθανώς εξηγούν την ευρεία χρήση και τη δημοτικότητά του. Επινοήθηκε για πρώτη φορά το 1830 από έναν Βέλγο στατιστικολόγο και μαθηματικό, τον Adolphe Quetelet. Εκείνη την εποχή, οι επιστήμονες χρειάζονταν μια μέθοδο για τη γρήγορη και αποτελεσματική μέτρηση του βάρους των πληθυσμών, βοηθώντας στον εντοπισμό πιθανών κινδύνων για την υγεία. Ο ΔΜΣ όχι μόνο βοηθά στην παρακολούθηση των ποσοστών παχυσαρκίας, αλλά και στην ανάδειξη περιπτώσεων ελλιπούς βάρους, γεγονός ιδιαίτερα σημαντικό για τις αναπτυσσόμενες χώρες. ^[4,8]

Σήμερα, με βάση τον ΔΜΣ, μπορούμε να πούμε ότι το 2019, περίπου το 59% των ενηλίκων που ζουν στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν είτε υπέρβαροι είτε παχύσαρκοι. Το ποσοστό αυτό ήταν υψηλότερο στους άνδρες (63%) από ό,τι στις γυναίκες (54%). Χρησιμοποιώντας αυτά τα αποτελέσματα και τα στατιστικά στοιχεία, οι χώρες μπορούν στη συνέχεια να σχεδιάζουν στρατηγικές για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος. ^[17]

Ο ΔΜΣ σχεδιάστηκε αρχικά για την παρακολούθηση πληθυσμών και όχι για την αξιολόγηση του ατομικού βάρους ή την πρόβλεψη προσωπικών προβλημάτων υγείας. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, άρχισε να χρησιμοποιείται και για αυτούς τους σκοπούς. Σε αυτό το σημείο γίνονται εμφανείς οι μεγαλύτερες αδυναμίες του. Παραβλέπει σε μεγάλο βαθμό τις ατομικές διαφορές στον πληθυσμό, όπως η κατανομή του λίπους, η ηλικία ή το φύλο. Όμως, οι παράγοντες αυτοί είναι καθοριστικοί για τον προσδιορισμό του κατά πόσον το βάρος κάποιου ενέχει μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία.

Πώς υπολογίζεται ο ΔΜΣ;

Ο υπολογισμός του ΔΜΣ είναι πολύ απλός. Χρειάζεται μόνο να γνωρίζετε το σωματικό σας βάρος σε κιλά και το ύψος σας σε μέτρα και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσετε αυτόν τον τύπο:

ΔΜΣ = σωματικό βάρος (kg) / ύψος (m)²

Για να το καταλάβετε αυτό, ας θεωρήσουμε για παράδειγμα την Άννα, η οποία ζυγίζει 60 κιλά και έχει ύψος 165 εκατοστά. Ο υπολογισμός του ΔΜΣ της θα διαμορφωνόταν ως εξής:

ΔΜΣ= 60/1.65² = 22.03 kg/m

Με αυτόν τον απλό υπολογισμό, η Άννα μπορεί να προσδιορίσει ότι το αποτέλεσμα του ΔΜΣ της εμπίπτει, όπως θα συζητήσουμε αργότερα, στο ιδανικό εύρος βάρους για το ύψος της. Όταν συνδυάζεται με άλλες μεθόδους, όπως τεχνικές μέτρησης του σωματικού λίπους, μπορεί να αποκτήσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα σχετικά με το αν το βάρος της είναι βέλτιστο από άποψη υγείας.

Μπορείτε να υπολογίσετε τον ΔΜΣ σας όποτε θέλετε. Για έναν ακόμη πιο εύκολο υπολογισμό, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τον δικό μας οnline μετρητή ΔΜΣ.

Τι υποδεικνύει το αποτέλεσμα του ΔΜΣ μου;

Η τιμή που λαμβάνετε από τον υπολογισμό του ΔΜΣ σάς δίνει μια ιδέα για το αν έχετε φυσιολογικό βάρος, αν είστε λιποβαρείς, υπέρβαροι ή παχύσαρκοι. Με βάση αυτό, μπορείτε να εκτιμήσετε περαιτέρω πώς το βάρος σας μπορεί να επηρεάσει την υγεία σας. Ας ρίξουμε μια ματιά στα συγκεκριμένα εύρη και τι σημαίνουν.

Σύντομη ταξινόμηση του ΔΜΣ

Τις περισσότερες φορές θα συναντήσετε αυτή την απλούστερη ταξινόμηση με τη μορφή ενός πίνακα ΔΜΣ που έχει καταρτιστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ).

	ΔΜΣ
Λιποβαρές	<18.5 kg/m2
Βέλτιστο βάρος	18.5 – 24.9 kg/m2
Υπέρβαρο	25 – 29.9 kg/m2
Παχυσαρκία	≥30 kg/m2

Τι σημαίνουν αυτές οι τιμές στην πράξη;

• Ένας ΔΜΣ κάτω από 18,5 kg/m² θεωρείται πολύ χαμηλός και υποδηλώνει ότι το άτομο είναι λιποβαρές. Σε αυτή την περίπτωση, είναι πιθανό να χρειαστεί να πάρετε βάρος για να διατηρήσετε ένα υγιές σώμα.
• Ένας ΔΜΣ από 18,5 έως 24,9 kg/m² υποδηλώνει ένα υγιές σωματικό βάρος, εντός του βέλτιστου εύρους. Αν και δεν μπορούμε να προσδιορίσουμε το ακριβές ποσοστό σωματικού λίπους, το αποτέλεσμα αυτό υποδηλώνει εκ πρώτης όψεως ότι ο κίνδυνος προβλημάτων υγείας είναι χαμηλός.
• Ένας ΔΜΣ 25 – 29,9 kg/m² υποδηλώνει ότι είστε υπέρβαροι. Εάν αυτό το βάρος οφείλεται σε περιττό λίπος, το σώμα σας θα ανταποκριθεί θετικά εάν χάσετε μερικά επιπλέον κιλά. Η επίτευξη αυτού του στόχου μπορεί να ενισχυθεί με την προσαρμογή της διατροφής σας, ακολουθώντας ένα επαρκώς μελετημένο σχέδιο προπόνησης, και κάνοντας συνολικές βελτιώσεις στον τρόπο ζωής σας.
• Ένας ΔΜΣ άνω των 30 kg/m² είναι ένδειξη παχυσαρκίας. Αυτό συνδέεται με πολυάριθμους κινδύνους για την υγεία, γι’ αυτό είναι σημαντικό να αρχίσετε να χάνετε βάρος μέσω μιας δίαιτας μείωσης. Ωστόσο, η παχυσαρκία είναι συχνά ένα πολύπλοκο ζήτημα υγείας, γεγονός που καθιστά απαραίτητο να το διαχειριστείτε με έναν γιατρό -συγκεκριμένα έναν ειδικό στην παχυσαρκία- και να συμβουλευτείτε έναν διατροφολόγο για τις απαιτούμενες διατροφικές αλλαγές στις οποίες θα πρέπει να προβείτε.

Λεπτομερέστερη ταξινόμηση του ΔΜΣ

Για ακόμη καλύτερη κατανόηση, υπάρχει επίσης μια πιο λεπτομερής ταξινόμηση με τη μορφή πίνακα ΔΜΣ. Έχει και αυτός καταρτιστεί από τον ΠΟΥ και διακρίνει την παχυσαρκία σε διάφορες βαθμίδες, με βάση τη σοβαρότητά της.

	ΔΜΣ
Υπερβολικά αδύνατο	<16.5 kg/m2
Λιποβαρές	16.5 – 18.4 kg/m2
κανονικό βάρος	18.5 – 24.9 kg/m2
Υπέρβαρο	25 – 29.9 kg/m2
Παχυσαρκία κατηγορίας 1	30 – 34.9 kg/m2
Παχυσαρκία κατηγορίας 2	35 – 39.9 kg/m2
Παχυσαρκία κατηγορίας 3 (νοσογόνος παχυσαρκία)	≥ 40 kg/m2

Δυστυχώς, ο ΔΜΣ από μόνος του δεν παρέχει πάντα μια σαφή εικόνα για το αν το βάρος σας είναι υγιές ή όχι. Για να αποκτήσετε μια πλήρη εικόνα, θα πρέπει ιδανικά να γνωρίζετε το ποσοστό λίπους και της μυϊκής μάζας ενός ατόμου. Για παράδειγμα, ένα λεπτό άτομο με πολλούς μυς, όπως ένας bodybuilder, μπορεί να εμπίπτει στην κατηγορία των υπέρβαρων ή παχύσαρκων με βάση τον ΔΜΣ. Αντίθετα, είναι επίσης πιθανό κάποιος να κατατάσσεται ως λιποβαρής ή φυσιολογικού βάρους, ενώ στην πραγματικότητα έχει ελάχιστη μυϊκή μάζα και υπερβολικό ποσοστό λίπους. Αυτή η κατάσταση αναφέρεται ως «σαρκοπενική παχυσαρκία» (skinny fat) , η οποία εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία, όπως αυξημένα επίπεδα χοληστερόλης, αντίσταση στην ινσουλίνη και άλλα μεταβολικά προβλήματα. ^[7]

Τέτοια προβλήματα προκύπτουν κυρίως όταν χρησιμοποιείτε τον ΔΜΣ για την αξιολόγηση των ατόμων. Ωστόσο, όταν εξετάζετε μεγαλύτερους πληθυσμούς -όπου ο ΔΜΣ είναι πιο σωστός- οι ελλείψεις αυτές είναι λιγότερο έντονες. Εξάλλου, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι bodybuilders, αλλά έχουν μια τυπική σύσταση σώματος.

Εάν υπολογίζετε τον ΔΜΣ σας για να έχετε την καλύτερη δυνατή εικόνα της κατάστασής σας, μάθετε επίσης ποιο είναι το ποσοστό σωματικού λίπους σας. Συσκευές όπως το InBody μπορούν να παρέχουν αυτές τις πληροφορίες, μαζί με άλλες μεθόδους που θα περιγράψουμε στο άρθρο.

Μπορεί να σας ενδιαφέρουν, επίσης, αυτά τα προϊόντα:

Περιορισμοί του ΔΜΣ

1. Δεν λαμβάνει υπόψη τη σύνθεση του σώματος

Θυμάστε τον bodybuilder που μπορεί να χαρακτηριστεί παχύσαρκος σύμφωνα με τον ΔΜΣ; Αυτό συμβαίνει επειδή ο υπολογισμός δεν λαμβάνει υπόψη το ποσοστό μυών και λίπους στο σώμα. Γενικά, τείνει να υπολογίζει με βάση ένα «τυπικό» άτομο με μέση ποσότητα μυών. Ωστόσο, όταν πρόκειται για έναν μυώδη αθλητή άνω του μέσου όρου, το υψηλό βάρος λόγω της μυϊκής μάζας ερμηνεύεται από τους πίνακες ΔΜΣ ως υπέρβαρο ή παχυσαρκία.

Μιλάμε για έναν σημαντικό περιορισμό του ΔΜΣ, ιδίως επειδή η παχυσαρκία έχει συγκεκριμένο ορισμό. Αναφέρεται στην υπερβολική συσσώρευση σωματικού λίπους που ενέχει κίνδυνο για την υγεία. Από την άλλη πλευρά, η περίσσεια μυϊκής μάζας δεν αποτελεί πρόβλημα. ^[9]

Όπως ίσως γνωρίζετε, οι μύες είναι πιο πυκνοί από το λίπος, γι’ αυτό και οι αθλητές συχνά λαμβάνουν παραπλανητικά αποτελέσματα από τον υπολογισμό του ΔΜΣ. Είναι αρκετά εύκολο να χαρακτηριστεί ένας μυώδης αθλητής ως παχύσακρός ένω έχει 8% σωματικού λίπους. Επιπλέον, ο ΔΜΣ μπορεί να είναι αποθαρρυντικός όταν χάνετε βάρος ενώ κάνετε προπόνηση δύναμης. Η σωματική σας διάπλαση μπορεί να αλλάξει δραματικά και να φαίνεστε αδύνατοι, αλλά η ζυγαριά και ο ΔΜΣ μπορεί να υποδηλώνουν το αντίθετο.

Ως εκ τούτου, είναι ιδανικό να μετράτε τόσο το σωματικό λίπος όσο και τη μυϊκή μάζα προτού βγάλετε οποιαδήποτε συμπεράσματα. Ένας υψηλότερος ΔΜΣ υποδηλώνει πρωτίστως βάρος που βρίσκεται πάνω από το «φυσιολογικό» εύρος, αλλά δεν σημαίνει αυτόματα περίσσεια λίπους και υπέρβαρο. ^[10]

Αν είστε περίεργοι για το τι άλλο -εκτός από τη μυϊκή μάζα- μπορεί να συμβάλει σε ένα υψηλότερο βάρος, φροντίστε να διαβάσετε το άρθρο μας: Γιατί η ζυγαριά σας δείχνει μεγαλύτερο νούμερ και δεν πρόκειται για λίπος

2. Αγνοεί την κατανομή του λίπους

Δεν είναι σημαντικό μόνο το πόσο σωματικό λίπος έχετε, αλλά και πού είναι αποθηκευμένο. Διακρίνουμε κυρίως δύο τύπους αποθηκευμένου λίπους -το υποδόριο και το σπλαχνικό. Το υποδόριο λίπος είναι αυτό που μπορούμε να δούμε με την πρώτη ματιά. Τείνει να συσσωρεύεται στους μηρούς, τους γλουτούς και κάτω από το δέρμα της κοιλιάς. Αυτό θέτει πρωτίστως ένα αισθητικό ζήτημα.

Αντίθετα, το σπλαχνικό λίπος μπορεί να μην είναι ορατό με το μάτι επειδή αποθηκεύεται γύρω από τα όργανα στην κοιλιακή κοιλότητα, και είναι πολύ πιο επικίνδυνο. Συνδέεται με ζητήματα όπως οι καρδιαγγειακές παθήσεις, ο διαβήτης τύπου 2, ακόμη και ορισμένοι τύποι καρκίνου. ^[1,14]

Ωστόσο, ο υπολογισμός του ΔΜΣ δεν μπορεί να εκτιμήσει ποιο είδος λίπους έχετε σε περίσσεια. Ως εκ τούτου, ένα άτομο με υψηλότερο ΔΜΣ, το οποίο έχει το μεγαλύτερο μέρος του αποθηκευμένου λίπους στο κάτω μέρος του σώματός του, μπορεί να μην έχει πρόβλημα. Αντίθετα, κάποιος με ΔΜΣ πάνω από το φυσιολογικό εύρος, του οποίου το λίπος συσσωρεύεται κυρίως γύρω από την κοιλιά, θα πρέπει να είναι πιο προσεκτικό.

3. Δεν λαμβάνει υπόψη το φύλο

Η προαναφερθείσα κατανομή του σωματικού λίπους σχετίζεται άμεσα με το φύλο. Το λίπος συνήθως αποθηκεύεται διαφορετικά στους άνδρες και στις γυναίκες. Πιθανότατα έχετε ακούσει για τους σωματότυπους αχλάδι και μήλο. Το σχήμα αχλαδιού είναι τυπικό για τις γυναίκες, καθώς συχνά έχουν το περισσότερο λίπος αποθηκευμένο στους γοφούς και τους μηρούς. Αντίθετα, το λίπος στο ανδρικό σώμα τείνει να συσσωρεύεται γύρω από την κοιλιά, δίνοντάς του σχήμα μήλου. Οι άνδρες είναι επίσης πιο επιρρεπείς στην υπερβολική αποθήκευση σπλαχνικού λίπους.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένας άνδρας και μια γυναίκα με την ίδια τιμή ΔΜΣ μπορεί να είναι αντιμέτωποι με σημαντικά διαφορετικούς κινδύνους για την υγεία. Μια γυναίκα με το μεγαλύτερο μέρος του λίπους της αποθηκευμένο στο κάτω μέρος του σώματος μπορεί να είναι απολύτως υγιής, ακόμη και αν είναι υπέρβαρη. Αντίθετα, ένας άνδρας με περιττό λίπος κυρίως γύρω από την κοιλιά του μπορεί να χρειαστεί να επανεξετάσει τον τρόπο ζωής του και να χάσει βάρος προκειμένου να αποφύγει προβλήματα όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, η χοληστερόλη ή τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.

4. Δεν λαμβάνει υπόψη την ηλικία

Η ηλικία είναι ένας άλλος παράγοντας που καθορίζει ποια ποσότητα αποθηκευμένου λίπους είναι υγιής για εσάς. Ωστόσο, ο υπολογισμός του ΔΜΣ δεν λαμβάνει υπόψη την ηλικία σας και, επομένως, δεν μπορεί να υποδείξει ποιο πρέπει να είναι το ιδανικό βάρος ανάλογα με την ηλικία. Ως αποτέλεσμα, η εκτίμηση μπορεί μερικές φορές να είναι παραπλανητική. Άλλωστε, το γυμνασμένο σώμα μιας 25χρονης γυναίκας μοιάζει φυσικά διαφορετικό από εκείνο μιας υγιούς, δραστήριας γυναίκας στα 60 της χρόνια. Ενώ οι νεότεροι άνθρωποι διατηρούν πιο εύκολα μια λεπτή σιλουέτα και τη βέλτιστη ποσότητα μυϊκής μάζας, είναι φυσιολογικό τα άτομα μεγαλύτερης ηλικίας να έχουν ελαφρώς λιγότερους μυς και περισσότερο αποθηκευμένο λίπος.

Επιπλέον, ενώ συχνά ακούγεται ότι ο υψηλότερος ΔΜΣ και το υπερβολικό βάρος συνδέονται με μεγαλύτερους κινδύνους για την υγεία, το όριο για το τι θεωρείται υψηλός ΔΜΣ διαφέρει ελαφρώς για τους ηλικιωμένους. Στις μεγαλύτερες ηλικίες, το κατώτερο όριο ενός βέλτιστου ΔΜΣ δεν είναι το 18,5 αλλά μάλλον το 23 kg/m². Ένας χαμηλότερος ΔΜΣ στους ενήλικες μεγαλύτερης ηλικίας συνδέεται στην πραγματικότητα με υψηλότερα ποσοστά θνησιμότητας. Έτσι, κατά τον υπολογισμό του ΔΜΣ, είναι πάντα σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη η ηλικία του ατόμου. ^[14]

5. Δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορές λόγω εθνικότητας

Ένα άλλο ζήτημα με τον υπολογισμό του ΔΜΣ είναι ότι δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορές στη σύνθεση του σώματος μεταξύ των διαφορετικών εθνικότήτων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο τύπος του ΔΜΣ αναπτύχθηκε αρχικά με βάση δεδομένα από λευκούς πληθυσμούς. Στην πράξη, αυτό τον καθιστά λιγότερο εφαρμόσιμο σε ομάδες διαφορετικών εθνικοτήτων. Για παράδειγμα, οι Ασιάτες τείνουν να έχουν υψηλότερο ποσοστό σωματικού λίπους σε χαμηλότερες τιμές ΔΜΣ σε σύγκριση με τα λευκά άτομα. Από την άλλη πλευρά, τα άτομα αφρικανικής καταγωγής έχουν συχνά υψηλότερη οστική πυκνότητα και περισσότερη μυϊκή μάζα, γεγονός που επηρεάζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ερμηνεύεται ο ΔΜΣ τους.

Αυτό σημαίνει ότι η ίδια τιμή ΔΜΣ μπορεί να υποδεικνύει διαφορετική σύσταση σώματος σε διάφορες εθνικότητες, οδηγώντας σε διαφορετικούς κινδύνους για την υγεία. Ιδανικά, κατά την αξιολόγηση του ΔΜΣ, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ειδικά χαρακτηριστικά κάθε εθνικής ομάδας, ώστε να παρέχεται μια πιο ακριβής εκτίμηση της υγείας ενός ατόμου. ^[3,14]

Πώς προσδιορίζεται η ποσότητα του σωματικού λίπους;

Ο ΔΜΣ δεν δίνει πολλές πληροφορίες σχετικά με την ποσότητα λίπους στο σώμα. Ως εκ τούτου, μπορείτε να εκτιμήσετε μόνο με βάση αυτό που βλέπετε στον καθρέφτη. Ωστόσο, υπάρχουν διάφορες μέθοδοι που μπορούν να το μετρήσουν ή να το εκτιμήσουν.

• Η περίμετρος μέσης (WC), η αναλογία μέσης-γοφών (WHR) και η αναλογία μέσης-ύψους (WHtR ) μπορούν να σας βοηθήσουν να εκτιμήσετε την ποσότητα του σωματικού λίπους. Οι εκτιμώμενες τιμές λαμβάνονται από πίνακες που απαριθμούν τιμές που αντιστοιχούν στις συγκεκριμένες παραμέτρους. Για παράδειγμα, εάν η περίμετρος μέσης μιας γυναίκας υπερβαίνει τα 88 cm και ενός άνδρα τα 102 cm, αυτό υποδηλώνει υψηλό κίνδυνο για την υγεία. ^[2]
• Χρησιμοποιώντας ένα παχύμετρο, μπορείτε να μετρήσετε το πάχος των δερματικών πτυχών, το οποίο σας επιτρέπει να εκτιμήσετε το ποσοστό σωματικού λίπους σας.
• Οι ζυγαριές βιοηλεκτρικής σύνθετης αντίστασης μετρούν το σωματικό λίπος αξιολογώντας την ηλεκτρική αγωγιμότητα διαφόρων ιστών του σώματος. Με βάση αυτές τις πληροφορίες, μπορείτε να προσδιορίσετε τις αναλογίες σας σε μυϊκή μάζα, λίπος και άλλα. Η αρχή αυτή χρησιμοποιείται από γνωστές συσκευές όπως η InBody και η Tanita.
• Μέθοδοι όπως η πυκνομετρία ή η DEXA (απορροφησιομετρία ακτίνων Χ διπλής ενέργειας) παρέχουν τα πιο ακριβή αποτελέσματα, αλλά χρησιμοποιούνται κυρίως για επιστημονικούς σκοπούς και ο μέσος άνθρωπος σπάνια θα τις συναντήσει στην πράξη. ^[5]

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με τον υψηλό ΔΜΣ;

Ας θεωρήσουμε ένα άτομο με υψηλό ΔΜΣ που δεν είναι εξαιρετικά μυώδες. Σε αυτή την περίπτωση, τα αποτελέσματα δεν παραμορφώνονται από τη μυϊκή μάζα- το άτομο ανήκει πραγματικά στην κατηγορία των υπέρβαρων ή παχύσαρκων. Εδώ, ο ΔΜΣ εξυπηρετεί τον σκοπό του, σηκώνοντας μια κόκκινη σημαία που σας προειδοποιεί ότι έχετε υπερβολικό σωματικό λίπος, το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε διάφορα προβλήματα υγείας. Ποιες είναι οι επιπλοκές που σχετίζονται με το υπερβολικό βάρος και την παχυσαρκία;

• υψηλή αρτηριακή πίεση
• υψηλά επίπεδα χοληστερίνης
• καρδιαγγειακά προβλήματα, συμπεριλαμβανομένου του εμφράγματος
• διαβήτης τύπου 2
• dna
• υπνική άπνοια
• μεταβολικό σύνδρομο
• ζητήματα ψυχικής υγείας
• ορισμένοι τύποι καρκίνου (π.χ. καρκίνος του παχέος εντέρου, του προστάτη, του μαστού ή της μήτρας)
• στειρότητα
• υπνική άπνοια
• επιπλοκές στην εγκυμοσύνη
• ορθοπεδικά προβλήματα
• μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος ^[11,12]

Θέλετε να μάθετε σε ποιο βαθμό τα γονίδια συμβάλλουν στην παχυσαρκία; Αν ναι, τότε μπορείτε να ανατρέξετε στο άρθρο μας: Πώς τα γονίδια επηρεάζουν το βάρος και την τάση προς την παχυσαρκία;

Ποιοι είναι οι κίνδυνοι που σχετίζονται με υψηλό ΔΜΖ;

Καθημερινά, μπορείτε να ακούσετε για το πώς η παχυσαρκία αποτελεί κίνδυνο για την υγεία σας. Ωστόσο, το αντίθετο πρόβλημα, το λιποβαρές, δεν συζητείται τόσο πολύ. Ωστόσο, μπορεί επίσης να εγκυμονεί σημαντικούς κινδύνους.

• Οι διατροφικές ελλείψεις λόγω ανεπαρκούς διατροφής είναι αρκετά συχνές. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν την έλλειψη βιταμινών και μετάλλων, όπως η σιδηροπενική αναιμία ή η υπασβεστιαιμία.
• Υπάρχει κίνδυνος οστεοπόρωσης (λέπτυνση των οστών) και συναφών συχνότερων καταγμάτων.
• Μπορεί να οδηγήσει σε εξασθένηση του ανοσοποιητικού συστήματος και ορμονικές αλλαγές.
• Προκαλεί κόπωση, συνολικά χαμηλότερα επίπεδα ενέργειας και μειωμένη σωματική και αθλητική απόδοση.
• Το ελλιπές βάρος συνδέεται συχνά με διατροφικές διαταραχές όπως η νευρική ανορεξία, η νευρική ορθορεξία ή η νευρική βουλιμία.
• Μπορεί επίσης να οδηγήσει σε τριχόπτωση και δερματικά προβλήματα.
• Τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα γονιμότητας. ^[16]

Η «τριάδα των αθλητριών» εμφανίζεται συχνά στις αθλήτριες και συνήθως συνδέεται με το ελλιπές βάρος, τη χαμηλή θερμιδική πρόσληψη και τις υψηλές ενεργειακές δαπάνες. Η κατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από χαμηλό απόθεμα ενέργειας, δυσλειτουργία της εμμήνου ρύσεως και μειωμένη οστική πυκνότητα.

Μπορείτε να μάθετε περισσότερα για την τριάδα των αθλητριών στο άρθρο: Πώς να καταπολεμήσετε την απουσία εμμηνόρροιας και άλλα συμπτώματα της τριάδας της αθλητριών;

Μπορείτε να βασίζεστε τον ΔΜΣ;

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) αποτελεί εδώ και πολύ καιρό βασικό στοιχείο για την αξιολόγηση του σωματικού βάρους και, σίγουρα, διατηρεί την αξία του στην πράξη. Ωστόσο, είναι ζωτικής σημασίας να αναγνωρίζετε τους περιορισμούς του για να αποφεύγετε την παραπλάνηση από δυνητικά διαστρεβλωμένα αποτελέσματα. Εάν χρησιμοποιείτε τον ΔΜΣ για να εκτιμήσετε εάν το βάρος σας βρίσκεται εντός ενός υγιούς εύρους, σκεφτείτε να τον ενισχύσετε με μετρήσεις της σύστασης του σώματος. Κατανοώντας τα ποσοστά του λίπους και των μυών σας παράλληλα με τον ΔΜΣ σας, θα αποκτήσετε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της υγείας σας, καθιστώντας τον ΔΜΣ ένα πιο διορατικό εργαλείο στο ταξίδι της ευεξίας σας.

Πώς αξιολογείται ο ΔΜΣ σε διάφορες ομάδες ανθρώπων;

Ο Δείκτης Μάζας Σώματος είναι εφαρμόσιμος για τους περισσότερους ανθρώπους, αλλά δεν μπορεί να εφαρμοστεί αξιόπιστα σε ορισμένες ομάδες.

• Για τους αθλητές, ο ΔΜΣ δίνει συχνά λανθασμένα αποτελέσματα λόγω της υψηλότερης μυϊκής μάζας, η οποία μπορεί να ωθήσει τον δείκτη στη ζώνη του υπέρβαρου ή της παχυσαρκίας. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη και το ποσοστό σωματικού λίπους και η μυϊκή μάζα κατά την αξιολόγηση της συνολικής τους υγείας.
• Για τους ηλικιωμένους, ο βέλτιστος ΔΜΣ είναι υψηλότερος από ό,τι για τους νεότερους ενήλικες. Θεωρείται υγιέστερο γι’ αυτούς να διατηρούν έναν ΔΜΣ τουλάχιστον 23 kg/m².
• Για τα παιδιά και τους εφήβους, ο ΔΜΣ αξιολογείται διαφορετικά από ό,τι για τους ενήλικες. Στην περίπτωση αυτή, χρησιμοποιούνται εκατοστιαία διαγράμματα, τα οποία λαμβάνουν υπόψη την ηλικία και το φύλο. Τα διαγράμματα αυτά χρησιμοποιούνται συνήθως από τους παιδιάτρους. ^[13]
• Για τις έγκυες γυναίκες, ο ΔΜΣ δεν χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση του βάρους. Η αύξηση του βάρους κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αποτελείται κυρίως από το μωρό, τον πλακούντα, το αμνιακό υγρό, τον αυξημένο όγκο αίματος και τον ιστό του μαστού. Το σωματικό λίπος αποτελεί συνήθως μόνο ένα μικρό μέρος της συνολικής αύξησης βάρους. Αντ’ αυτού, υπάρχουν συνιστώμενες κατευθυντήριες γραμμές για την πρόσληψη βάρους για τις έγκυες γυναίκες, οι οποίες βασίζονται στο βάρος τους πριν από την εγκυμοσύνη.

Ποιες είναι οι εναλλακτικές λύσεις για τον υπολογισμό του ΔΜΣ;

Ο υπολογισμός του ΔΜΣ δεν είναι η μόνη μέθοδος για την εκτίμηση του βέλτιστου σωματικού βάρους. Υπάρχουν αρκετοί άλλοι δείκτες που μπορούν να βοηθήσουν στον προσδιορισμό του.

• Ο BMI Prime είναι ένας προσαρμοσμένος υπολογισμός του Δείκτη Μάζας Σώματος. Προσδιορίζεται διαιρώντας την τιμή του ΔΜΣ με το 25, το οποίο είναι το ανώτατο όριο ενός υγιούς ΔΜΣ. Ο αριθμός που προκύπτει υποδεικνύει τον κίνδυνο σε σχέση με αυτό το όριο. Για παράδειγμα, ένας ΔΜΣ Prime 1,4 σημαίνει ότι το άτομο ζυγίζει 40% περισσότερο από ό,τι θα έπρεπε για τον βέλτιστο ΔΜΣ.
• Ο δείκτης Rohrer (δείκτης παχυσαρκίας) χρησιμοποιείται κυρίως για παιδιά και εφήβους, καθώς λαμβάνει καλύτερα υπόψη τις αλλαγές στην ανάπτυξη. Για να τον υπολογίσετε, χρειάζεστε το βάρος σε γραμμάρια και το ύψος σε εκατοστά. Για παράδειγμα, ένα αποτέλεσμα κάτω από 110 kg/m² υποδηλώνει άτομο λιποβαρές. ^[15]
• Ο δείκτης Broca μπορεί να εφαρμοστεί μόνο σε άτομα με ύψος μεταξύ 155 και 165 cm, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τη χρήση του. ^[6]

Κύρια συμπεράσματα:

Ο ΔΜΣ είναι ένα χρήσιμο εργαλείο για την παρακολούθηση του βάρους, αλλά έχει τα μειονεκτήματά του. Δεν λαμβάνει υπόψη τις διαφορές μεταξύ των μεμονωμένων ατόμων, όπως η σύνθεση του σώματος, η κατανομή του λίπους, η εθνικότητα ή η ηλικία. Η ίδια τιμή ΔΜΣ μπορεί να αντιπροσωπεύει διαφορετικούς κινδύνους για την υγεία για διαφορετικά άτομα. Επομένως, όταν παρακολουθείτε το βάρος, δεν θα πρέπει να βασίζεστε αποκλειστικά στην τιμή του ΔΜΣ. Αντίθετα, θα πρέπει να λαμβάνετε υπόψη και άλλους παράγοντες, όπως η αναλογία των μυών και του αποθηκευμένου λίπους, καθώς και η κατανομή του στο σώμα. Ιδανικά, θα πρέπει να χρησιμοποιείτε τον ΔΜΣ ως καθοδηγητικό εργαλείο και να τον συνδυάζετε με άλλες μεθόδους για μια πιο ολοκληρωμένη αξιολόγηση.

Mήπως τώρα αντιαλαμβάνεστε καλύτερα πώς λειτουργεί ο ΔΜΣ; Αν σας άρεσε το άρθρο μας, μην διστάσετε να το μοιραστείτε με τους φίλους και την οικογένειά σας!

Πηγές:

[1] BAJPAI, A. Waist-to-Height Ratio—The New Body Mass Index? – https://link.springer.com/article/10.1007/s12098-022-04257-2

[2] FLEGAL, K. et al. Comparisons of percentage body fat, body mass index, waist circumference, and waist-stature ratio in adults. – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19116329/

[3] JEONG, S.-M. et al. Different correlation of body mass index with body fatness and obesity-related biomarker according to age, sex and race-ethnicity. – https://www.nature.com/articles/s41598-023-30527-w

[4] KRAKAUER, N.Y. - KRAKAUER, J.C. Untangling Waist Circumference and Hip Circumference from Body Mass Index with a Body Shape Index, Hip Index, and Anthropometric Risk Indicator. – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29649376/

[5] KURIYAN, R. Body composition techniques. – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6366261/

[6] LAURENT, I. et al. The use of Broca index to assess cut- off points for overweight in adults: A short review. – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32495251/

[7] MOHAMMADIAN KHONSARI, N. et al. Normal Weight Obesity and Cardiometabolic Risk Factors: A Systematic Review and Meta-Analysis. – https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2022.857930/full

[8] PRAY, R. - RISKIN, S. The History and Faults of the Body Mass Index and Where to Look Next: A Literature Review. – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10693914/

[9] WORLD HEALTH ORGANIZATION Overweight and obesity. – https://www.who.int/gho/ncd/risk_factors/overweight_text/en/

[10] WU, Y. et al. Advantages and Limitations of the Body Mass Index (BMI) to Assess Adult Obesity. – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC11204233/

[11] BMI Classification Percentile And Cut Off Points - StatPearls - NCBI Bookshelf. – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541070/

[12] Health Risks of Overweight & Obesity - NIDDK. – https://www.niddk.nih.gov/health-information/weight-management/adult-overweight-obesity/health-risks

[13] Child and Teen BMI Categories | BMI | CDC. – https://www.cdc.gov/bmi/child-teen-calculator/bmi-categories.html

[14] Physiology, Body Mass Index - StatPearls - NCBI Bookshelf. – https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK535456/

[15] Ponderal Index Calculator. – https://www.omnicalculator.com/health/ponderal-index

[16] Underweight: A Heavy Concern. – https://www.todaysdietitian.com/newarchives/tdjan2008pg56.shtml

[17] WHO European Regional Obesity Report 2022. – https://www.who.int/europe/publications/i/item/9789289057738