Πίνακας Περιεχομένων
Οι μικροοργανισμοί ζουν παντού γύρω μας. Ο Λουί Παστέρ «αναγκάστηκε» να εφεύρει τη διαδικασία της παστερίωσης, ώστε να μπορούμε να αποθηκεύουμε τα τρόφιμα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα χωρίς τον κίνδυνο να χαλάσουν. Βακτήρια, μύκητες, ιοί και άλλοι μικροοργανισμοί υπάρχουν σε κάθε επιφάνεια του πλανήτη μας. Μπορούν να βρεθούν σε κάθε σταγόνα ωκεανού, στον αέρα, στους παγετώνες της Ανταρκτικής ή στις πιο ακραίες συνθήκες της Νεκράς Θάλασσας και τις υδροθερμικές πηγές της βαθιάς θάλασσας. Ορισμένα είναι σε θέση να επιβιώσουν στην παρουσία ραδιενεργών αποβλήτων ή ακόμη και να ζήσουν από τον λιωμένο πυρήνα του αντιδραστήρα του Τσέρνομπιλ. Επομένως, δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός ότι βρίσκουμε μικροοργανισμούς στην επιφάνεια του ανθρώπινου σώματος, καθώς και στο εσωτερικό του. Αναφερόμαστε σε αυτούς τους μικροοργανισμούς και το περιβάλλον τους συνοπτικά, ως μικροβίωμα.
Οι μικροοργανισμοί επηρέασαν ανέκαθεν την εξέλιξη της ζωής στη Γη και έχουν εξίσου σημαντικό αντίκτυπο στην ανθρώπινη υγεία.
Τι είναι το μικροβίωμα;
Το μικροβίωμα είναι το σύνολο όλων των μικροοργανισμών που ζουν στην επιφάνεια (δέρμα) και στο εσωτερικό του ανθρώπινου σώματος. Αυτοί οι μικροοργανισμοί περιλαμβάνουν βακτήρια, ιούς, μύκητες (ζύμες) και πρωτόζωα. Ιδανικά, αυτοί οι μικροοργανισμοί είναι οι καλοί μας φίλοι και συμβιώνουν αρμονικά μαζί μας. Βλέπετε, μας προφυλάσσουν από τους «κακούς» μικροοργανισμούς.
Το πιο γνωστό βακτήριο που βρίσκεται στο μικροβίωμα του ανθρώπου και άλλων θερμόαιμων ζώων είναι το Escherichia coli. Είναι σχετικά εύκολο να καλλιεργηθεί σε εργαστηριακές συνθήκες και ολόκληρη η αλληλουχία του DNA του είναι γνωστή. Ως εκ τούτου, έχει μετατραπεί στο «άλογο εργασίας» της μοριακής βιολογίας και συμβάλλει σημαντικά στον κλάδο της βιολογία και την ιατρική έρευνα.
Ανάλογα με τον τόπο εμφάνισης, διακρίνονται διάφορα μικροβιώματα όπως το μικροβίωμα του εντέρου, του δέρματος, του στόματος, καθώς και τα μικροβιώματα του εγκεφάλου και των πνευμόνων. Τα δύο τελευταία αποτελούν συχνά καταστάσεις μόλυνσης. Το μικροβίωμα του εντέρου (παλαιότερα γνωστό ως εντερικός μικροβιόκοσμος) έχει βρεθεί στο επίκεντρο της επιστημονικής προσοχής τα τελευταία χρόνια, επειδή επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία ολόκληρου του σώματος.
Το μικροβίωμα του εντέρου αντιπροσωπεύει το πολυπληθέστερο και πιο ποικιλόμορφο τμήμα του ανθρώπινου μικροβιώματος. Περιέχει περίπου 10 13 (10 και 13 μηδενικά ή 100 τρισεκατομμύρια) βακτηριακά κύτταρα, νούμερο που σχεδόν ισοδυναμεί με τον αριθμό των κυττάρων του ανθρώπινου σώματος, και μπορεί να φτάσει συνολικά έως και τα 0,2 κιλά. [1]
Τι κάνει το μικροβίωμα του εντέρου;
Η σύνθεση, δηλαδή η ποσότητα των διαφόρων τύπων μικροοργανισμών στο μικροβίωμα, επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες:
- το φαγητό που καταναλώνουμε
- τη γενετική
- το περιβάλλον στο οποίο ζούμε
- την κατανάλωση αντιβιοτικών
- τον συνολικό τρόπο ζωή (το αλκοόλ και το κάπνισμα έχουν αρνητική επίδραση στη σύνθεση του μικροβιώματος)
Η σύνθεση του ανθρώπινου μικροβιώματος επηρεάζεται επίσης από τον τρόπο κύησης. Στην περίπτωση της καισαρικής τομής, το μωρό δεν περνάει από τον φυσικό γεννητικό σωλήνα και δεν εκτίθεται στο κολπικό μικροβίωμα της μητέρας. Το εντερικό μικροβίωμα των μωρών που γεννιούνται με καισαρική τομή έχει επομένως διαφορετική σύνθεση, η οποία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης ορισμένων ασθενειών κατά τη διάρκεια της ζωής. [2]
Μπορεί να σας ενδιαφέρουν, επίσης, αυτά τα προϊόντα:
Τι κάνει το μικροβίωμα του εντέρου;
Τα βακτήρια που ζουν στο ανθρώπινο σώμα είναι ζωντανοί οργανισμοί που φέρουν το δικό τους DNA. Τα γονίδιά τους μπορούν να θεωρηθούν ως προέκταση του εαυτού τους, καθώς εκτελούν μια σειρά από σημαντικές διεργασίες. Τα προϊόντα του μεταβολισμού των μικροβίων στο έντερο είναι ευεργετικά για την υγεία μας.
1. Προάγει την πέψη και την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών
Οι μικροοργανισμοί στο έντερο έρχονται σε άμεση επαφή με τις τροφές που καταναλώνουμε. Για να επιβιώσουν, αυτοί οι μικροοργανισμοί χρειάζονται κάτι να καταναλώσουν, και αυτό το βρίσκουν στην ήδη χωνεμένη τροφή. Έτσι, μας βοηθούν στην πέψη ουσιών που δεν μπορούμε να χωνέψουμε μόνοι μας.
Μεταξύ των ουσιών που δεν μπορούν να αφομοιωθούν είναι οι ίνες (ονομάζονται πρεβιοτικά). Δεν πρόκειται για μία μόνο ουσία, αλλά για μια ομάδα άπεπτων ουσιών που προέρχονται από φυτά και χρησιμεύουν ως τροφή για τα βακτήρια στο πεπτικό μας σύστημα. Μπορούν να ταξινομηθούν ανάλογα με τη διαλυτότητά τους (διαλυτές και αδιάλυτες ίνες), το ιξώδες (πυκνότητα) και τη ζυμωσιμότητά. Η ζυμωσιμότητα είναι ο δείκτης του βαθμού αφομοιωσης από τους μικροοργανισμούς του μικροβιώματος του εντέρου.
2. Παράγει ευεργετικές ουσίες
Η μικροβιακή πέψη των φυτικών ινών έχει ως αποτέλεσμα ουσίες (που ονομάζονται μεταβιοτικά) οι οποίες εισέρχονται στο αίμα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον οργανισμό. Παράλληλα, παράγονται ουσίες που συμμετέχουν στη σηματοδότηση του ανοσοποιητικού συστήματος. Το μικροβίωμα του εντέρου παράγει επίσης έως και το 30% της ημερήσιας δόσης της βιταμίνης Κ και των βιταμινών του συμπλέγματος Β. [3]
3. Επηρεάζει το ανοσοποιητικό σύστημα
Οι καλοί μικροοργανισμοί που μπορούμε να διατηρήσουμε μέσω της διατροφής βοηθούν να κρατήσουμε τους επιζήμιους (παθογόνους) μακριά, εμποδίζοντας την πρόσβασή τους στην τροφή. Η επίδρασή τους στο ανοσοποιητικό σύστημα επιτρέπει επίσης την καλύτερη καταπολέμηση των λοιμώξεων [4].
Έως και το 80% όλων των κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος βρίσκονται στον πεπτικό σωλήνα. Αποτελεί ένα από τα πιθανά σημεία πρόσβασης για την είσοδο παθογόνων μικροοργανισμών, τα οποία πρέπει να φυλάσσονται και, αν χρειαστεί, να καταστρέφονται. Η παρουσία κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος στο παχύ έντερο υποδηλώνει ότι τα ωφέλιμα βακτήρια αλληλεπιδρούν εκτενώς με το ανοσοποιητικό σύστημα. [5] [5]
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελεί πηγή των λεγόμενων SCFAs (κορεσμένα λιπαρά οξέα), τα οποία είναι λιπαρά οξέα βραχείας αλυσου. Αυτά τα λιπαρά οξέα έχουν τους δικούς τους υποδοχείς στα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, γεγονός που επιτρέπει στο μικροβίωμα του εντέρου να ρυθμίζει άμεσα τις λειτουργίες του. [6]
4. Επηρεάζει την ψυχική υγεία
Το μικροβίωμα του εντέρου αποτελεί μέρος του άξονα εγκεφάλου-εντέρου, ο οποίος είναι ο άξονας επικοινωνίας μεταξύ του πεπτικού συστήματος και του εγκεφάλου. Οι ουσίες που παράγονται από το μικροβίωμα του εντέρου επηρεάζουν την ανάπτυξη του εγκεφάλου στην πρώιμη παιδική ηλικία. Αλλαγές στη σύνθεση του μικροβιώματος, και συνεπώς στις ουσίες που παράγει, μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη ψυχιατρικών παθήσεων, όπως η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές. [7]
Υπάρχουν επίσης ισχυρισμοί στο διαδίκτυο ότι έως και το 90% του συνόλου της σεροτονίνης παράγεται στο έντερο. Αυτό είναι αλήθεια, αλλά αυτή η σεροτονίνη εμπλέκεται στην πέψη και δεν περνά στον εγκέφαλο όπου θα μπορούσε να επηρεάσει την ψυχική διάθεση. [8]
Η κατανάλωση τροφών που έχουν υποστεί ζύμωση, οι οποίες θεωρούνται προβιοτικά με την πραγματική έννοια του όρου, έχει θετική επίδραση στα συμπτώματα του κοινωνικού άγχους σε άτομα που είναι επιρρεπή στο κοινωνικό άγχος [9].
Τι γίνεται αν το μικροβίωμα βρίσκεται σε ανισορροπία;
Η δυσβίωση ή η ανισορροπία των μικροοργανισμών στο έντερο προκαλείται από χαμηλή ποικιλομορφία ειδών, αλλά και από παθογόνα βακτήρια που προκαλούν ασθένειες. Συνήθως, οι συνέπειές της είναι η δυσπεψία, η οποία επέρχεται μετά από κατανάλωση αλλοιωμένων τροφίμων στα οποία έχουν αναπτυχθεί παθογόνα βακτήρια. Εάν αυτά υπερισχύουν έναντι των ωφέλιμων, είναι απαραίτητη η θεραπεία με αντιβιοτικά.
Η ανισορροπία και η χαμηλή ποικιλομορφία του μικροβιώματος του εντέρου συνδέεται με αλλαγές στο ανοσοποιητικό σύστημα. Παρόλο που οι ουσίες που παράγονται από το μικροβίωμα επηρεάζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, δεν είναι πάντα σαφές αν η δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος είναι η αιτία της δυσβίωση ή αν η δυσβίωση έχει επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα. [10]
Παρομοίως, η δυσβίωση του μικροβιώματος συνδέεται με την παχυσαρκία, τον διαβήτη, τις αλλεργίες και ακόμα και την κατάθλιψη. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι σαφές ποια ήταν η αρχική αιτία, ενώ η σχέση μεταξύ της δυσβίωσης και της νόσου είναι πιθανό να είναι αμοιβαία – το ένα προκαλεί το άλλο και το αντίστροφο.
Τα βακτήρια από το παχύ έντερο μπορούν επίσης να αναπτυχθούν υπερβολικά στο λεπτό έντερο, προκαλώντας SIBO (υπερανάπτυξη βακτηρίων του λεπτού εντέρου). Ένα άτομο που πάσχει από SIBO βιώνει συχνή δυσπεψία, μετεωρισμό (φουσκωμένη κοιλιά),διάρροια και κοιλιακό πόνο. Επίσης, είναι πιθανό ότι αντιμετωπίζει μειωμένη απορρόφηση ορισμένων βιταμινών και κόπωση.
Η SIBO σχετίζεται με διάφορες ασθένειες:[11]
- Σακχαρώδης διαβήτης
- Υποθυρεοειδισμός
- Κοιλιοκάκη
- Κίρρωση ήπατος
- Παγκρεατίτιδα
Πώς να καλλιεργήσετε ένα υγιές μικροβίωμα
Υπάρχουν διάφορες επιλογές για τη στήριξη του μικροβιώματος του εντέρου, οι οποίες προϋποθέτουν αλλαγές στον τρόπο ζωής.
1. Ακολουθήστε μια ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες
Το μικροβίωμα του εντέρου απαιτεί συνεχή παροχή φυτικών ινών (πρεβιοτικά) όχι μόνο για να παράγει ουσίες που είναι ωφέλιμες για τον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά και για να επιβιώσει. Οι φυτικές ίνες βοηθούν στη διατήρηση της ποικιλομορφίας των ωφέλιμων βακτηρίων. Συνιστάται, λοιπόν, η διατροφή να περιλαμβάνει άφθονα φρούτα και λαχανικά,όσπρια και ορισμένα δημητριακά όπως η βρώμη
2. Περιορίστε την υπερβολική κατανάλωση αντιβιοτικών
Η πολύ συχνή χρήση αντιβιοτικών δεν σκοτώνει μόνο τα κακά, παθογόνα βακτήρια, αλλά και ορισμένα ωφέλιμα, οδηγώντας σε απότομη αλλαγή της ισορροπίας του μικροβιώματος του εντέρου. Κάθε φορά που λαμβάνετε αντιβιοτικά, καλό είναι να λαμβάνετε προβιοτικά, δηλαδή ωφέλιμα βακτήρια που μπορούν να αποικίσουν και πάλι το παχύ έντερο.
3. Λαμβάνετε προβιοτικά
Η χρήση προβιοτικών είναι σημαντική όταν λαμβάνετε αντιβιοτικά. Μια εναλλακτική λύση που θα μπορούσε να προστεθεί στη διατροφή είναι τα προϊόντα ζύμωσης, όπως το κεφίρ ή το kimchi. Αυτά έχουν τα ίδια οφέλη για την υγεία. [12] [12]
Εκτός από τη λήψη προβιοτικών, συνιστάται η λήψη ουσιών που χρειάζεται το ίδιο το μικροβίωμα, δηλαδή πρεβιοτικών, που τις περισσότερες φορές είναι οι φυτικές ίνες. Ο συνδυασμός πρεβιοτικών και προβιοτικών ονομάζεται συμβιωτικό.
4. Υγιεινός τρόπος ζωής
Ο επαρκής ύπνος, ο δραστήριος τρόπος ζωής και η καλύτερη διαχείριση του στρες οδηγούν σε καλύτερες διατροφικές συνήθειες και σε χαμηλότερα ποσοστά υπερκατανάλωσης ανθυγιεινών τροφών. Τα επεξεργασμένα και φτωχά σε θρεπτική αξία τρόφιμα οδηγούν σε ανισορροπία του μικροβιώματος του εντέρου.
Συμπέρασμα; Η υγεία του εντέρου συνεπάγεται την υγεία του πνεύματος!
Το μικροβίωμα του εντέρου συνυπάρχει με τον καθένα από εμάς εδώ και εκατομμύρια χρόνια, που σημαίνει ότι η σχέση του με το ανθρώπινο σώμα έχει μετατραπεί σε συμβίωση. Η υγεία του επηρεάζει την υγεία μας, τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική. Ένας υγιεινός τρόπος ζωής, που περιλαμβάνει μια ποικίλη διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, τη λήψη προβιοτικών και τη μείωση της κατανάλωσης βιομηχανικά επεξεργασμένων τροφίμων, θα συμβάλλει στη διατήρηση των ωφέλιμων βακτηρίων του εντέρου σε επαρκείς ποσότητες.
[1] Flint HJ. The impact of nutrition on the human microbiome – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22861801/
[2] Inchingolo F, Inchingolo AD, Palumbo I, Trilli I, Guglielmo M, Mancini A, Palermo A, Inchingolo AM, Dipalma G. The Impact of Cesarean Section Delivery on Intestinal Microbiota: Mechanisms, Consequences, and Perspectives – https://www.mdpi.com/1422-0067/25/2/1055
[3] Nysten J, Van Dijck P. Can we microbe-manage our vitamin acquisition for better health? – https://journals.plos.org/plospathogens/article?id=10.1371/journal.ppat.1011361
[4] Frances Spragge et al. ,Microbiome diversity protects against pathogens by nutrient blocking – https://www.science.org/doi/10.1126/science.adj3502
[5] Wiertsema SP, van Bergenhenegouwen J, Garssen J, Knippels LMJ. The Interplay between the Gut Microbiome and the Immune System in the Context of Infectious Diseases throughout Life and the Role of Nutrition in Optimizing Treatment Strategies. – https://www.mdpi.com/2072-6643/13/3/886
[6] Yao, Yao et al. “The role of short-chain fatty acids in immunity, inflammation and metabolism.” – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33261516/
[7] Xiong RG, Li J, Cheng J, Zhou DD, Wu SX, Huang SY, Saimaiti A, Yang ZJ, Gan RY, Li HB. The Role of Gut Microbiota in Anxiety, Depression, and Other Mental Disorders as Well as the Protective Effects of Dietary Components – https://www.mdpi.com/2072-6643/15/14/3258
[8] El-Merahbi, Rabih; Löffler, Mona; Mayer, Alexander; Sumara, Grzegorz . (2015). The roles of peripheral serotonin in metabolic homeostasis – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26070423/
[9] Hilimire, Matthew R et al. “Fermented foods, neuroticism, and social anxiety: An interaction model.” – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25998000/
[10] Levy, M., Kolodziejczyk, A., Thaiss, C. et al. Dysbiosis and the immune system – https://www.nature.com/articles/nri.2017.7
[11] Dukowicz AC, Lacy BE, Levine GM. Small intestinal bacterial overgrowth: a comprehensive review – https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3099351/
[12] Soemarie YB, Milanda T, Barliana MI. Fermented Foods as Probiotics: A Review – https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34820306/
Προσθέστε ένα σχόλιο